Amsterdam, 26 maart 2009

De gezondheidsstatus van inheemse bevolkingsgroepen in Papua is zorgelijk.

Afgelopen dinsdag werden 4 Nederlandse journalisten opgepakt in de Indonesische provincie Papua (Artikel ncrnext ‘Jakarta houdt niet van dit volk', 25 maart). Zij legden verslag van een demonstratie voor onafhankelijkheid in de stad Jayapura. Deze aanhouding past in het restrictieve beleid van de Indonesische regering om berichtgeving over het gebied en zijn mensen te controleren. De autoriteiten zijn des te waakzamer, nadat op 13 maart een BBC reportage is uitgezonden die de gewapende onafhankelijkheidstrijd in de hooglanden van Papua belicht. De vraag komt op waarom de regering zo angstvallig objectieve informatie uit het gebied wil voorkomen.

Hedendaags Papua is de westelijke deel van het eiland Nieuw Guinea. Het oostelijk deel wordt gevormd door de onafhankelijke staat Papua New Guinea (PNG). Het gebied werd in de 19^e eeuw opgedeeld door de koloniale mogendheden Duitsland, Engeland en Nederland.

De bevolking in Papua bestaat uit 250 verschillende etnische (taal)groepen en de provincie bevat klimaatzones die reiken van vochtige moerasgebieden tot aan hoogalpiene bergen. Zij herbergt, naast de Amazone, de grootste nog intacte biodiversiteit ter wereld.

Papua bezit hiermee ook een immense natuurlijke rijkdom die letterlijk aangeboord wordt. De grootste goudmijn ter wereld, in eigendom van Freeport-McMoran is gevestigd in de hooglanden. Er zijn verscheidende oliemaatschappen actief en tropisch hardhout wordt sinds tientallen jaren (illegaal) geëxporteerd. De vraag naar biobrandstoffen zorgt ervoor dat jungle plaats moet maken voor palmolie plantages.

Nederland heeft begin jaren zestig, onder druk van de Verenigde Staten, Papua moeten overdragen aan de Indonesische Republiek. Nederland wilde destijds Nederlands Nieuw Guinea net als Suriname naar de onafhankelijkheid leiden. Er zijn twee redenen waarom Indonesie zo angstvallig met deze zelfbeschikkingswens van de Papua's omgaat. Ten eerste omdat hiermee het bestaan van de Indonesische eenheidsstaat in gevaar komt. Het zou een kettingreactie teweeg brengen die een lang bestaande onafhankelijkheidstrijd in de provincies Aceh en Zuid-Molukken doet oplaaien. Ten tweede omdat de sterk groeiende economie in Indonesie dan een van zijn krachtigste motoren kwijt is, namelijk die natuurlijke bronnen in Papua.

Na twee jaar gewerkt te hebben als gezondheidswerker in de hooglanden van Papua (district Puncak Jaya), moet ik helaas concluderen dat de leef- en gezondheidssituatie van de inheemse bevolkingsgroepen erbarmelijk slecht blijft. Conservatieve berekeningen laten zien dat de kindersterfte nabij 1 op de 10 geboren kinderen is. De moedersterfte is 1 per iedere 200 geboortes. Deze sterftecijfers zijn 2 a 3 maal hoger dan in andere gedeeltes van Indonesie. Tijdens een cholera epidemie zijn afgelopen jaar rond de 200 mensen gestorven, zonder dat daar tijdig nationale of internationale aandacht aan werd gegeven. Boven op deze traditionele infectieziektes heeft een nieuwe epidemie plaats. Tussen de 3.0-3.5 % van de algemene bevolking in de hooglanden is besmet met het HIV-virus. Aangezien noodzakelijke medicatie nog niet toegankelijk is voor geïnfecteerde personen, leidt dit virus tot AIDS en hiermee tot de dood.

Snelle sociale veranderingen hebben een grote impact op de tribale samenleving. Inheemse jongeren vallen tussen wal en schip. Zij hebben weinig aansluiting meer bij hun oudere generatie en leefgewoontes, maar kunnen moeilijk meekomen met hedendaagse vereisten. Het onderwijs en inkomensniveau niveau van de inheemse groepen blijft schrikbarend laag, ondanks de nodige programma's die zijn opgezet.

Migranten vanuit andere, overbevolkte, eilanden van Indonesie zetten met succes kleine ondernemingen op en vullen deze economische niche. Helaas hebben de autochtone groepen niet of nauwelijks toegang tot deze welvaart. Demografische trends laten zien dat inheemse groepen in 1971 nog 96% van de complete bevolking uitmaakten, terwijl dit in 2005 nog maar 59% was. Deze trend zet zich onverminderd voort.

Sinds 2002 heeft de provincie Papua een speciale autonomie status binnen de republiek. Met deze autonomie zijn veel (internationale) financiële fondsen beschikbaar gekomen voor de ontwikkeling van het gebied. Dit gaat gepaard met een decentralisatie van districtsoverheden. Veel van deze fondsen verdwijnen in de zakken van een kleine Papua elite, die zich gesteund voelt door alom aanwezige militaire eenheden in ieder district. Deze militaire eenheden hebben grote economische belangen in lokale investeringen.

Niet alles gaat slecht in Papua. Er is ook een nieuwe generatie die is opgeleid in Indonesische steden buiten Papua. Zij vormen nu kleine sociale organisaties die zich inzetten voor een duurzame ontwikkeling van het gebied. Het zijn juist deze groepen die wij vanuit Nederland actief kunnen ondersteunen. Zij kunnen de dialoog aangaan met een nieuwe Indonesische regering waarvoor op 9 april parlementaire verkiezing plaatsheeft.

Wil de Indonesische regering zijn democratische aansprakelijkheid waarmaken ten opzichte van het Papua volk dan zal zij sociale-, culturele- en economische- rechten van de inheemse bevolking moeten respecteren. Dit houdt in dat er een aanzienlijke en oprechte ondersteuning moet komen van onderwijs en gezondheidszorg in Papua. Dit moet er ook toe leiden dat reguleringen in de speciale autonomiewet ter bescherming van de mensen en hun natuurlijke leefomgeving geratificeerd en uitgevoerd worden. In een democratie die vrijheid van meningsuiting en geloof respecteert zou de regering onafhankelijke berichtgeving toe moeten staan.

Nederland heeft als oud-koloniale macht een belangrijke rol in de begeleiding van dit proces. Een dergelijke duurzame dialoog en samenwerking kunnen voorkomen dat het onafhankelijkheidsstreven ontaardt in een werkelijke burgeroorlog. Met in het geheugen nog het bloedige conflict in Oost-Timor, hebben wij de verantwoordelijkheid om dit te voorkomen.

Dr. Remco van de Pas,

Email: Dit e-mailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft JavaScript nodig om het te kunnen bekijken

Tel. nr: +31 625312879